![\"Niezapominajka](\"https:\/\/blog-new.atominium.com\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Schowek011.png\" "\\"Schowek01\\"")
<\/p>\nKto podczas jesienno-zimowej pluchy nie marzy o s\u0142o\u0144cu i o kolorowej, wiosennej \u0142\u0105ce?<\/p>\n
My\u015bl\u0119, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas uwielbia spacery na \u0142onie natury, w trakcie kt\u00f3rych mo\u017ce podziwia\u0107 niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 ro\u015blin. Ale czy wszyscy wiemy, jak je nazwa\u0107? Niekt\u00f3rzy, jeszcze z czas\u00f3w dzieci\u0144stwa, pami\u0119taj\u0105 nazwy kolorowych, r\u00f3\u017cnokszta\u0142tnych, cz\u0119sto wydzielaj\u0105cych specyficzny zapach, ro\u015blin. Kto nie natkn\u0105\u0142 si\u0119 na male\u0144kie niezapominajki rosn\u0105ce nad strumieniami, nie zrywa\u0142 rumianku czy stokrotek do wiank\u00f3w, nie zbiera\u0142 li\u015bci babki, by zatamowa\u0107 krew na st\u0142uczonym kolanie?<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce niekt\u00f3rzy z nas zastanawiali si\u0119 kiedy\u015b nad ich pochodzeniem\u2026?<\/p>\n
Analiza polskich gwarowych nazw ro\u015blin opiera si\u0119 na badaniach historii nazw. Ich celem jest odnalezienie motywacji semantycznej (czyli przyczyny powstania takiej, a nie innej nazwy) oraz oddzielenie nazw autentycznie gwarowych (czyli takich, kt\u00f3re powsta\u0142y wy\u0142\u0105cznie na konkretnym gruncie gwarowym) od nazw zapo\u017cyczonych z odleg\u0142ych czas\u00f3w i z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w.<\/p>\n
Poszukuj\u0105c motywacji semantycznej, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na cechy ro\u015bliny, takie jak: kolor kwiat\u00f3w, kszta\u0142t li\u015bci, d\u0142ugo\u015b\u0107 \u0142odygi itp. We\u017amy pod uwag\u0119 na przyk\u0142ad \u2018mniszka lekarskiego\u2019 – jego nazwa popularna \u2018jaskier\u2019 umotywowana jest \u017c\u00f3\u0142tym kolorem kwiat\u00f3w (urzeczownikowiony przymiotnik \u2018jaskry\u2019 oznacza \u2018bardzo jasny, ra\u017c\u0105cy blaskiem oczy\u2019). Co ciekawe, ta sama ro\u015blina otrzyma\u0142a te\u017c nazw\u0119 \u2018\u015bwi\u0144ski ryj\u2019, kt\u00f3ra powsta\u0142a ze skojarzenia niedojrza\u0142ych owocostan\u00f3w w\u0142a\u015bnie ze \u015bwi\u0144skim ryjem. Mysie ucho za\u015b, to s\u0142ynna niezapominajka, kt\u00f3rej charakterystyczny kszta\u0142t lekko ow\u0142osionych li\u015bci przypomina ucho myszy.<\/p>\n
Kolejnym aspektem, kt\u00f3ry trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, jest obszar na kt\u00f3rym wyst\u0119puje ro\u015blina (np. przy drodze, w okolicach strumieni), co wida\u0107 bardzo dobrze na przyk\u0142adzie podr\u00f3\u017cnika, czyli \u2018babki zwyczajnej\u2019, kt\u00f3rego nazwa motywowana jest tym, \u017ce ro\u015bnie przy drogach.<\/p>\n
Sprawdzamy tak\u017ce, czy dana ro\u015blina posiada jakie\u015b w\u0142a\u015bciwo\u015bci (magiczne, lecznicze), tak jak na przyk\u0142ad babim\u00f3r, czyli \u2018wid\u0142ak go\u017adzisty\u2019, kt\u00f3rego p\u0119dy zawieszone pod sufitem w sypialni w dniu Bo\u017cego Cia\u0142a, chroni\u0142y przed si\u0142ami nieczystymi i marami nocnymi. Niekt\u00f3re ro\u015bliny mia\u0142y zastosowanie w gospodarstwie i leczeniu wielu chor\u00f3b, przyk\u0142adowo kaczyniec (znany powszechnie pod nazw\u0105 \u2018mniszek lekarski\u2019), kt\u00f3ry by\u0142 wykorzystywany jako pokarm dla kaczek.<\/p>\n
W przypadku nazw og\u00f3lnych, nale\u017c\u0105cych zar\u00f3wno do gwar, jak i do j\u0119zyka og\u00f3lnego, nale\u017cy wyr\u00f3\u017cni\u0107 takie ro\u015bliny jak: barszcz \u2018barszcz zwyczajny\u2019, dziewi\u0119\u0107si\u0142 \u2018dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy\u2019, dziurawiec \u2018dziurawiec zwyczajny\u2019 czy niezapominajka \u2018myosotis\u2019.<\/p>\n
<\/p>\n
Je\u015bli chodzi o zapo\u017cyczenia, to warto zaznaczy\u0107, \u017ce nie wyst\u0119puj\u0105 one w s\u0142ownikach j\u0119zyka polskiego, gdy\u017c wywodz\u0105 si\u0119 ze \u017ar\u00f3de\u0142 gwarowych. Cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 na terenach przygranicznych, a ich \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 gwary kraj\u00f3w o\u015bciennych. Wyr\u00f3\u017cniamy tu miedzy innymi brzuszkworc, czyli \u2018tatarak zwyczajny\u2019. Jego nazwa pochodzi z j\u0119zyka czeskiego<\/a>, kt\u00f3ry z kolei zapo\u017cyczy\u0142 j\u0105 z j\u0119zyka niemieckiego<\/a>. Nazw\u0119 t\u0119 skojarzono z brzuszkiem, ze wzgl\u0119du na jej brzmienie. Co wi\u0119cej, z zapisk\u00f3w gwarowych wynika, \u017ce tatarak u\u017cywany by\u0142 do leczenia problem\u00f3w uk\u0142adu pokarmowego. Czasem zdarza si\u0119, \u017ce nazwa ro\u015bliny figuruje w \u015bredniowiecznych spisach, ale nie istnieje we wsp\u00f3\u0142czesnych zielnikach.<\/p>\n Wycieczki na \u0142ono natury s\u0105 \u015bwietn\u0105 okazj\u0105 do poznania nazw ro\u015blin, sprawdzenia ich pochodzenia oraz odkrycia ich w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Mo\u017ce to by\u0107 pocz\u0105tek fascynuj\u0105cej przygody w \u015bwiat natury. Dlatego warto zainwestowa\u0107 w przewodnik po \u015bwiecie ro\u015blin, wybra\u0107 si\u0119 w plener i skorzysta\u0107 z urok\u00f3w otaczaj\u0105cej nas przyrody.<\/p>\n Tekst powsta\u0142 w oparciu o ksi\u0105\u017ck\u0119 prof. Jadwigi Waniakowej \u201e Polskie gwarowe nazwy dziko rosn\u0105cych ro\u015blin zielnych na tle s\u0142owia\u0144skim\u201d<\/p>\n (IR)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kto podczas jesienno-zimowej pluchy nie marzy o s\u0142o\u0144cu i o kolorowej, wiosennej \u0142\u0105ce? My\u015bl\u0119, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas uwielbia spacery na \u0142onie natury, w trakcie kt\u00f3rych mo\u017ce podziwia\u0107 niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 ro\u015blin. Ale czy wszyscy wiemy, jak je nazwa\u0107? Niekt\u00f3rzy, jeszcze z czas\u00f3w dzieci\u0144stwa, pami\u0119taj\u0105 nazwy kolorowych, r\u00f3\u017cnokszta\u0142tnych, cz\u0119sto wydzielaj\u0105cych specyficzny zapach, ro\u015blin. Kto nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35,51],"tags":[],"class_list":["post-6612","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-jezykoznawstwo-2","category-slowniki-2"],"yoast_head":"\n