J\u0119zykowy obraz \u015bwiata \u2013 albo j\u0119zykowy model rzeczywisto\u015bci \u2013 to inaczej j\u0119zykowe uj\u0119cie \u015bwiata, kt\u00f3re jest charakterystyczne dla danej grupy spo\u0142ecznej. Wyra\u017ca si\u0119 poprzez leksykalne i gramatyczne \u015brodki j\u0119zykowe, a realizuje w wypowiedzi (w danym tek\u015bcie).<\/p>\n
J\u0119zykowy obraz \u015bwiata, jako jeden z przejaw\u00f3w (wariant\u00f3w) obrazu \u015bwiata – obok niezwerbalizowanych, pozaj\u0119zykowych mo\u017cliwo\u015bci ludzkiej percepcji i wytwor\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci – spe\u0142nia dwie podstawowe funkcje: interpretacyjn\u0105 i reguluj\u0105c\u0105 (Jolanta Ma\u0107kiewicz, Kategoryzacja a j\u0119zykowy obraz \u015bwiata<\/em>).<\/p>\n Funkcja interpretacyjna polega na tym, \u017ce ka\u017cdy j\u0119zyk zawiera w sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 tylko jemu interpretacj\u0119 rzeczywisto\u015bci zewn\u0119trznej. J\u0119zyk nie jest zatem odbiciem, kalk\u0105 obiektywnej rzeczywisto\u015bci, ale w\u0142a\u015bnie interpretacj\u0105, projekcj\u0105. Stanowi on swoisty zesp\u00f3\u0142 utrwalonych, powszechnych s\u0105d\u00f3w (poznawczych i warto\u015bciuj\u0105cych) i mniema\u0144 o \u015bwiecie. Owo portretowanie uzale\u017cnione jest od do\u015bwiadcze\u0144, prze\u017cy\u0107, mentalno\u015bci, sposobu \u017cycia, od wyobra\u017ce\u0144 oraz zainteresowa\u0144 danej wsp\u00f3lnoty narodowo\u015bciowej, a tak\u017ce od intelektualnego i emocjonalnego stosunku cz\u0142owieka do otaczaj\u0105cego go \u015bwiata.<\/p>\n Druga podstawowa funkcja nazywana jest reguluj\u0105c\u0105, poniewa\u017c to, jak postrzegamy \u015bwiat, reguluje nasze sposoby zachowania. Jak zauwa\u017ca znany krakowski psychiatra, Antoni K\u0119pi\u0144ski: \u201eJ\u0119zyk formuje nasze sposoby my\u015blenia, widzenia \u015bwiata, a w pewnym stopniu te\u017c zachowania, nie bez znaczenia s\u0105 te\u017c inne wp\u0142ywy o charakterze kulturowym [\u2026] Nie jest to bezpo\u015brednie z\u0142\u0105czenie si\u0119 z otaczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, ale narzucanie jej gotowych form, stworzonych zar\u00f3wno przez poszczeg\u00f3lnego cz\u0142owieka, jak te\u017c przez spo\u0142ecze\u0144stwo [\u2026] Nie zdajemy sobie np. sprawy, \u017ce w okre\u015blony spos\u00f3b spostrzegamy nasze codzienne otoczenie: dom, ulic\u0119, miejsce pracy itp., i \u017ce nasz spos\u00f3b widzenia jest w znacznej mierze uwarunkowany spo\u0142ecznie. Widzimy nasze otoczenie tak, jak nauczyli\u015bmy si\u0119 je widzie\u0107\u201d (Melancholia<\/em>). Obraz \u015bwiata jest wi\u0119c nam \u201edany\u201d jako oczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n Mo\u017cna zatem stwierdzi\u0107, \u017ce nasze postrzeganie \u015bwiata jest wzgl\u0119dne j\u0119zykowo. Cz\u0142owiek, poznaj\u0105c \u015bwiat, interpretuje go, a interpretuje w\u0142a\u015bnie po, to aby si\u0119 m\u00f3g\u0142 w nim odnale\u017a\u0107: zrozumie\u0107 go i siebie samego oraz \u015bwiadomie w nim uczestniczy\u0107 i funkcjonowa\u0107. Poznawanie \u015bwiata wi\u0105\u017ce si\u0119 zatem ze zdobywaniem do\u015bwiadczenia j\u0119zykowego i z nauk\u0105 j\u0119zyka.<\/p>\n Poj\u0119cie j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata nie jest wobec tego tylko zagadnieniem lingwistycznym, ale o wiele szerszym, dotykaj\u0105cym podstawowych kwestii filozofii j\u0119zyka, takich jak stosunek ludzkiego my\u015blenia do rzeczywisto\u015bci (teoria poznania), albo inaczej: udzia\u0142u j\u0119zyka w procesach poznawczych cz\u0142owieka. J\u0119zyk nie jest wobec tego tylko \u015brodkiem komunikacji mi\u0119dzyludzkiej, ale tak\u017ce rezultatem sposobu i procesu poznania: \u201ejest czym\u015b w rodzaju klucza do \u015bwiata – otwieraj\u0105cego ten \u015bwiat, zabezpieczaj\u0105cego i umo\u017cliwiaj\u0105cego dost\u0119p do niego i jednocze\u015bnie zamykaj\u0105cego go, poprzez uchwycenie, uj\u0119cie i zatrzymanie go jakby w jakim\u015b metaforycznym kadrze. J\u0119zyk za pomoc\u0105 swej abstrakcyjnej, psychicznej, \u015bwiadomo\u015bciowej (duchowej) strony jest obecny w psychice jednostki i spo\u0142ecze\u0144stwa, stanowi\u0105c niejako pomost pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem (spo\u0142ecze\u0144stwem) a \u015bwiatem, po\u015brednikiem specyficznym, otwieraj\u0105cym dost\u0119p do \u015bwiata ludziom nim si\u0119 pos\u0142uguj\u0105cym, po\u015brednikiem, kt\u00f3ry nie mo\u017ce by\u0107 zast\u0105piony przez [sic!] \u017caden inny spos\u00f3b\u201d (Helmut Gipper, Inhaltbezogene Grammatik<\/em>).<\/p>\n Beata Siderska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" J\u0119zykowy obraz \u015bwiata \u2013 albo j\u0119zykowy model rzeczywisto\u015bci \u2013 to inaczej j\u0119zykowe uj\u0119cie \u015bwiata, kt\u00f3re jest charakterystyczne dla danej grupy spo\u0142ecznej. Wyra\u017ca si\u0119 poprzez leksykalne i gramatyczne \u015brodki j\u0119zykowe, a realizuje w wypowiedzi (w danym tek\u015bcie).<\/p>\n J\u0119zykowy obraz \u015bwiata, jako jeden z przejaw\u00f3w (wariant\u00f3w) obrazu \u015bwiata – obok niezwerbalizowanych, pozaj\u0119zykowych mo\u017cliwo\u015bci ludzkiej percepcji i wytwor\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci – spe\u0142nia dwie podstawowe funkcje: interpretacyjn\u0105 i reguluj\u0105c\u0105 (Jolanta Ma\u0107kiewicz, Kategoryzacja a j\u0119zykowy obraz \u015bwiata).<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[1906,1907],"class_list":["post-6198","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dla-tlumaczy","tag-jezykowy-obraz-swiata","tag-swiat-a-jezyk"],"yoast_head":"\n