\u201eWszystko si\u0119 zmienia\u201d \u2013 ta banalna w swej istocie prawda dotyczy r\u00f3wnie\u017c j\u0119zyk\u00f3w. Zgodnie z przewidywaniami Worldwatch Institute do ko\u0144ca XXI wieku po\u0142owa z obecnie u\u017cywanych 6800 j\u0119zyk\u00f3w mo\u017ce zanikn\u0105\u0107. Eksperci instytutu uwa\u017caj\u0105, \u017ce szans\u0119 na przetrwanie w d\u0142u\u017cszej perspektywie ma oko\u0142o 600 j\u0119zyk\u00f3w, kt\u00f3rymi m\u00f3wi dzisiaj co najmniej 100 tys. os\u00f3b. Tymczasem niemal po\u0142ow\u0105 j\u0119zyk\u00f3w \u015bwiata pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci licz\u0105ce poni\u017cej 2500 os\u00f3b. Cz\u0119\u015b\u0107 z rodzimych u\u017cytkownik\u00f3w tych j\u0119zyk\u00f3w zmienia swoje miejsca zamieszkania, wtapia si\u0119 w zglobalizowan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, inni zwyczajnie umieraj\u0105, co wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce z zanikiem w\u0142a\u015bciwego im j\u0119zyka. \u00a0Statystyki m\u00f3wi\u0105 te\u017c, \u017ce blisko 90% istniej\u0105cych na \u015bwiecie j\u0119zyk\u00f3w ma mniej ni\u017c 100 tys. u\u017cytkownik\u00f3w, a 357 j\u0119zykami m\u00f3wi mniej ni\u017c 50 os\u00f3b. Co wi\u0119cej, oko\u0142o 80% j\u0119zyk\u00f3w \u015bwiata funkcjonuje tylko w krajach ich pochodzenia, a wszystkie j\u0119zyki, kt\u00f3rym grozi wygini\u0119cie, wyst\u0119puj\u0105 tylko na bardzo ograniczonym obszarze i nie mo\u017cna spotka\u0107 ich nigdzie indziej.<\/p>\n
W przypadku j\u0119zyk\u00f3w europejskich najbardziej zagro\u017cone s\u0105 irlandzki, walijski, kornijski, breto\u0144ski, prowansalski, gasko\u0144ski, katalo\u0144ski, dolno- i g\u00f3rno\u0142u\u017cycki oraz fryzyjski. Informacja ta nie jest zaskoczeniem, poniewa\u017c proces wymierania j\u0119zyk\u00f3w trwa ju\u017c od kilku wiek\u00f3w. Sw\u00f3j pocz\u0105tek mia\u0142 prawdopodobnie w XV w., w czasach wielkich odkry\u0107 geograficznych, kiedy to spo\u015br\u00f3d 15 000 istniej\u0105cych w\u00f3wczas j\u0119zyk\u00f3w wygin\u0119\u0142o prawie 9000. By\u0142o to efektem wojen, kl\u0119sk ekologicznych, ludob\u00f3jstwa i asymilacji, a tak\u017ce \u00a0proces\u00f3w kolonizacyjnych \u2013 silniejsze i liczniejsze ludy wypiera\u0142y te s\u0142absze.<\/p>\n
Pewn\u0105 analogi\u0119 do tej sytuacji znale\u017a\u0107 mo\u017cna tak\u017ce w \u015bwiecie przyrody. Istnieje w niej tzw. efekt Alleego m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce liczebno\u015b\u0107 zwierz\u0105t zagro\u017conych gatunk\u00f3w zmniejsza si\u0119, poniewa\u017c coraz trudniej znale\u017a\u0107 im partner\u00f3w do rozmna\u017cania. Jak to si\u0119 przek\u0142ada na j\u0119zyki? Te o mniejszej liczbie u\u017cytkownik\u00f3w staj\u0105 si\u0119 coraz rzadsze, bo nikt nie chce si\u0119 ich uczy\u0107. A przecie\u017c zanikanie j\u0119zyk\u00f3w zuba\u017ca kultur\u0119.<\/p>\n
W obliczu tych fakt\u00f3w pewnym pocieszeniem mo\u017ce by\u0107 to, \u017ce \u00a0miejsce wymieraj\u0105cych j\u0119zyk\u00f3w zajmuj\u0105 nowe (przyk\u0142adem jest chocia\u017cby stworzony w 1887 r. j\u0119zyk esperanto), a niekt\u00f3re wcze\u015bniej istniej\u0105ce j\u0119zyki prze\u017cywaj\u0105 renesans (hebrajski). Do nowo powsta\u0142ych j\u0119zyk\u00f3w nale\u017cy tak\u017ce 81 j\u0119zyk\u00f3w kreolskich, 117 pidgin oraz szereg j\u0119zyk\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych funkcje handlowe. Stanowi\u0105 one produkty mieszania si\u0119 dw\u00f3ch lub wi\u0119kszej liczby j\u0119zyk\u00f3w, z kt\u00f3rych przynajmniej jeden jest zazwyczaj j\u0119zykiem kraju posiadaj\u0105cego kiedy\u015b kolonie. J\u0119zyki kreolskie maj\u0105 niekiedy struktur\u0119 wystarczaj\u0105co kompleksow\u0105, aby s\u0142u\u017cy\u0107 poszczeg\u00f3lnym narodom jako j\u0119zyki ojczyste, natomiast j\u0119zyki pidgin cechuj\u0105 si\u0119 bardzo uproszczon\u0105 gramatyk\u0105 i ograniczonym s\u0142ownictwem.<\/p>\n
Marcin Bie\u0144<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zgodnie z przewidywaniami Worldwatch Institute do ko\u0144ca XXI wieku po\u0142owa z obecnie u\u017cywanych 6800 j\u0119zyk\u00f3w mo\u017ce zanikn\u0105\u0107. Eksperci instytutu uwa\u017caj\u0105, \u017ce szans\u0119 na przetrwanie w d\u0142u\u017cszej perspektywie ma oko\u0142o 600 j\u0119zyk\u00f3w, kt\u00f3rymi m\u00f3wi dzisiaj co najmniej 100 tys. os\u00f3b.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[1666,1740,1741,1742,1743,1744],"class_list":["post-5486","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-jezykoznawstwo-2","tag-esperanto","tag-malo-popularne-jezyki","tag-pidgin","tag-umierajace-jezyki","tag-wymierajace-jezyki","tag-zanikanie-jezykow"],"yoast_head":"\n