Zapo\u017cyczenia j\u0119zykowe s\u0105 wszechobecne i zapewne wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas przyzwyczai\u0142a si\u0119 do wp\u0142ywu j\u0119zyka angielskiego na nasz\u0105 mow\u0119 ojczyst\u0105. O\u015bmiel\u0119 si\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce nie ma ju\u017c takiej sfery \u017cycia, kt\u00f3ra by\u0142aby wolna od zwrot\u00f3w z tego j\u0119zyka. Czasami jednak w\u0142os si\u0119 je\u017cy na g\u0142owie, kiedy s\u0142uchamy naszych rodak\u00f3w. Luknijcie sobie na poni\u017cszy artyku\u0142 a domy\u015blicie si\u0119 o co kaman \ud83d\ude42 I czy Miko\u0142aj Rej mia\u0142 racj\u0119 pisz\u0105c, \u017ce Polacy nie g\u0119si i sw\u00f3j j\u0119zyk maj\u0105?<\/p>\n
\n
Nowe zjawisko j\u0119zykowe – „j\u0119zyk polonijny”<\/strong><\/p>\n Polacy na Wyspach Brytyjskich nie m\u00f3wi\u0105 ju\u017c po polsku. Nie m\u00f3wi\u0105 te\u017c po angielsku. U\u017cywaj\u0105 pol-ang-slang, czyli ponglish.<\/p>\n Brejkam wszystkie rule – \u015bpiewa Marcin \u015awietlicki o buncie wobec otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. Ta dziwna konstrukcja j\u0119zykowa to w tym wypadku zabieg celowy, podkre\u015blaj\u0105cy rewolucyjne nastawienie nawet do zasad rodzimego j\u0119zyka. Jednak w skupiskach Polak\u00f3w pozostaj\u0105cych d\u0142u\u017cszy czas za granic\u0105 procesy prowadz\u0105ce do powstawania podobnych zachowa\u0144 j\u0119zykowych staj\u0105 si\u0119 mimowolne. Oto przyk\u0142ady pods\u0142uchane w konwersacjach po\u015br\u00f3d \u017cyj\u0105cych na Wyspach.<\/p>\n Partacz na frajernicy<\/strong><\/p>\n Pocz\u0105tkowo wtr\u0105canie spolszczonych wyraz\u00f3w angielskich pojawia si\u0119 jako forma \u017cartu, jak na przyk\u0142ad przezwanie frytkownicy s\u0142owem \u201efrajernica\u201d od angielskiego „fry”, czyli sma\u017cy\u0107 lub nazwanie osoby pracuj\u0105cej na p\u00f3\u0142 etatu „partaczem”, gdy\u017c wyra\u017cenie praca w niepe\u0142nym wymiarze godzin brzmi w j\u0119zyku angielskim „part-time”. Sami o sobie coraz cz\u0119\u015bciej powiemy „Pollocks”, zamiast Polacy, co jest nieco \u017cartobliwym, ale i pogardliwym po\u0142\u0105czeniem angielskich wyraz\u00f3w „Polls”, czyli Polacy w\u0142a\u015bnie, i „bollocks”, czyli najdelikatniej t\u0142umacz\u0105c<\/a> „bzdury”. Podobnie \u017cartobliwe spolszczenie spotka\u0142o powszechny w Londynie \u015brodek transportu, o kt\u00f3rym cz\u0119sto powiemy, \u017ce „pojedziemy tub\u0105”, bo metro w brytyjskim angielskim to „tube”. Spolszczonych nazw dorobi\u0142y si\u0119 te\u017c konkretne linie podziemnej kolejki. Piccadilly Line to „pikadilka”, Central Line to „centralka”.<\/p>\n Niekt\u00f3rych nazw po prostu nie mamy si\u0142y t\u0142umaczy\u0107<\/a>. No bo jak w\u0142a\u015bciwie nazwa\u0107 po polsku „payslip”, czyli dokument z wyliczeniem, ile przelano na nasze konto i dlaczego w\u0142a\u015bnie tyle, kt\u00f3ry co miesi\u0105c powinien nam wr\u0119cza\u0107 pracodawca. Kto powie „urz\u0105d pracy” zamiast „job centre”? Mo\u017ce dlatego, \u017ce mimo podobnych funkcji, zupe\u0142nie s\u0105 do siebie niepodobne. A jaki odpowiednik w j\u0119zyku polskim ma „council”? Rada dzielnicy? Chyba niewielu rodak\u00f3w ma w swych do\u015bwiadczeniach kontakt z t\u0105 instytucj\u0105 w Polsce. Raczej ju\u017c z urz\u0119dem miasta. I w\u0142a\u015bnie wielko\u015bci ca\u0142ych polskich miast s\u0105 dzielnice, a w zwi\u0105zku z tym i szczeble za\u0142atwiania spraw urz\u0119dowych w Londynie.<\/p>\n Tower me!<\/strong><\/p>\n Po pewnym czasie intensywnego kontaktu z j\u0119zykiem obcym, w rozmowach z rodakami zaczyna czasem brakowa\u0107 polskiego s\u0142owa. Odruchowo zast\u0119pujemy je angielskim. Nikt ju\u017c nie sk\u0142ada podania o prac\u0119. On „aplikuje”, od angielskiego „apply”. Ale przecie\u017c nie lek sobie aplikuje. Nikt nie idzie na rozmow\u0119 kwalifikacyjn\u0105. Ka\u017cdy ma za to „interview”. A co zrobi\u0107 z Oyster Card lub telefonem na kart\u0119… no w\u0142a\u015bnie „pre paid”. Dop\u0142aci\u0107? Uzupe\u0142ni\u0107? Doforsi\u0107? Nie, trzeba je „natopowa\u0107” od angielskiego „top up”. Robotnik budowlany, ulubiony zaw\u00f3d ch\u0142opak\u00f3w z Polski, te\u017c wymaga zbytniego strz\u0119pienia j\u0119zyka. Pro\u015bciej „bilder”. Jeste\u015bmy bardzo „busy”, bo na Wyspach nie bywa si\u0119 ju\u017c po prostu zaj\u0119tym. Na mie\u015bcie jest okropny „trafik”, bo okre\u015blenie „ruch” czy „korek” za bardzo kojarzy si\u0119 z polsk\u0105, prowincjonaln\u0105 sielank\u0105. Stopniowo coraz cz\u0119\u015bciej zaczynamy uk\u0142ada\u0107 zdania u\u017cywaj\u0105c polskich wyraz\u00f3w, ale zestawiaj\u0105c je ze sob\u0105 w szyku, jakby obowi\u0105zywa\u0142y w nim regu\u0142y angielskiej gramatyki lub wr\u0119cz \u017cywcem t\u0142umaczymy<\/a> angielskie zwi\u0105zki frazeologiczne. „Wezm\u0119 poci\u0105g” lub „wezm\u0119 autobus” da si\u0119 s\u0142ysze\u0107 coraz cz\u0119\u015bciej, zamiast „pojad\u0119 poci\u0105giem lub autobusem”, bo po angielsku powiemy w\u0142a\u015bnie „to take train \/ bus”. Podobnie „mamy sex”, zamiast go uprawia\u0107. Najlepiej rano, kiedy mamy „offa”, czyli dzie\u0144 wolny, od angielskiego „day off”.<\/p>\n \u017beby chocia\u017c sz\u0142a za tym coraz wi\u0119ksza bieg\u0142o\u015b\u0107 w j\u0119zyku angielskim. Niestety, s\u0142ownictwo coraz bogatsze, czego skutki powy\u017cej, ale znajomo\u015b\u0107 regu\u0142 j\u0119zykowych, frazeologizm\u00f3w i \u0142\u0105czliwo\u015bci wyrazowej wci\u0105\u017c kuleje. Usi\u0142uj\u0105c powiedzie\u0107 co\u015b po angielsku, u\u017cywamy polskiego szyku wyraz\u00f3w, nie znaj\u0105c odpowiedniego wyra\u017cenia, zast\u0119pujemy je bezpo\u015bredni\u0105 kalk\u0105 z j\u0119zyka polskiego. By\u0107 mo\u017ce nie powiemy „Thanks from the mountain”, maj\u0105c na my\u015bli polskie „z g\u00f3ry dzi\u0119kuj\u0119”, kt\u00f3re po angielsku powinno brzmie\u0107 „thanks in advance”. By\u0107 mo\u017ce nie powiemy te\u017c „tower me” maj\u0105c na my\u015bli „uwierz mi” i nawi\u0105zuj\u0105c do podobnego brzmienia w j\u0119zyku polskim wyraz\u00f3w „wierz\u0119” i „wie\u017ca”, kt\u00f3re niestety w j\u0119zyku angielskim wcale nie s\u0105 do siebie podobne („to trust” i „tower”). A\u017c tak si\u0119 nie o\u015bmieszymy, chyba \u017ce dla \u017cartu w\u0142a\u015bnie. Warto mo\u017ce jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce angielskie „ordinary” wcale nie jest to\u017csame z polskim „ordynarny” i oznacza tylko „zwyczajny”, a „hardly” oznacza zaledwie, a nie twardo, i u\u017cywamy go, gdy kto\u015b lub co\u015b „zaledwie” jest jakie\u015b, a nie, gdy jest takie w du\u017cym, czyli „hard” stopniu. \u017beby nie zdarzy\u0142a nam si\u0119 sytuacja, jak w tym dowcipie o Polaku, kt\u00f3ry w brytyjskim sklepie bardzo d\u0142ugo udaje pi\u0142karza, \u017ceby sprzedawca odgad\u0142, \u017ce chce kupi\u0107 pi\u0142k\u0119. S\u0119k w tym, \u017ce do metalu.<\/p>\n Polonus z Ciupago<\/strong><\/p>\n To ju\u017c nie j\u0119zyk polski. To „j\u0119zyk polonijny”, jak go elegancko okre\u015blaj\u0105 j\u0119zykoznawcy. Jednak ulica uku\u0142a dla niego bardziej chwytliw\u0105 nazw\u0119: „ponglish”, „poglish” lub ” pinglish” . To pomieszanie s\u0142\u00f3w, struktur gramatycznych czy sk\u0142adni j\u0119zyka polskiego i angielskiego. Najcz\u0119\u015bciej przypadki tego zjawiska mo\u017cna spotka\u0107 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w usi\u0142uj\u0105cych porozumiewa\u0107 si\u0119 w j\u0119zyku angielskim poprzez t\u0142umaczenie<\/a> w du\u017cym stopniu s\u0142owo po s\u0142owie wyra\u017ce\u0144 angielskich. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych j\u0119zykoznawc\u00f3w jest to po\u015br\u00f3d os\u00f3b dwuj\u0119zycznych wr\u0119cz nieuniknione, a wykorzenienie tych nawyk\u00f3w wymaga ogromnego i \u015bwiadomego wysi\u0142ku. Pojawienie si\u0119 element\u00f3w poglish w rozmowie mo\u017ce powodowa\u0107 zawstydzenie, zak\u0142opotanie lub rozbawienie. Bywa jednak u\u017cyte celowo, w formie \u017cartu.<\/p>\n Ze szczeg\u00f3lnym nasileniem j\u0119zykoznawcy obserwowali dot\u0105d to zjawisko w skupiskach polonii w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Anegdotyczne s\u0105 ju\u017c kwiatki j\u0119zykowe pods\u0142uchane w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych wiele lat w polskiej dzielnicy Chicago, kt\u00f3re lubi\u0105 \u017cartobliwie przezywa\u0107 ” ciupago” , w Jackowie. ” Luknij przez \u0142yndo\u0142, czy stoi nasza kara na kornerze” , albo ” Kolnij po plambersa, bo pajpa brejkn\u0119\u0142a” to potworki j\u0119zykowe z tamtejszego \u017cycia wzi\u0119te. Zjawisko to o\u015bmieszy\u0142 w swoim opowiadaniu opublikowanym na \u0142amach polonijnej prasy w Stanach Zjednoczonych Jan Latus. Autor zako\u0144czy\u0142 tekst dopiskiem ” Przet\u0142umaczy\u0142 dla polonii w USA” : ” Jak na hauskiperk\u0119 i bejbisiterk\u0119 zarabia\u0142a ca\u0142kiem dobrze, i wszystko keszem, tak \u017ce nie musia\u0142a p\u0142aci\u0107 taks\u00f3w. Wyklinuje plejs i mo\u017ce ju\u017c wraca\u0107 sab\u0142ejem do domu. Przedtem jeszcze kolnie do swojego kazyna” . To jednak jeden z prostszych wyimk\u00f3w. Co mo\u017cna powiedzie\u0107 o tym: ” Ma wa\u017cny lajznes z njud\u017cerzy. Lajznes wa\u017cny, ale sekura i permit by\u0142y niewa\u017cne, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o grinkard” . Na szcz\u0119\u015bcie mowa tu o Polakach, kt\u00f3rzy poza granicami kraju pozostaj\u0105 bez przerwy od kilkunastu lub nawet kilkudziesi\u0119ciu lat. Czasami s\u0105 to wr\u0119cz potomkowie emigrant\u00f3w w drugim pokoleniu. Kto wie jednak, co czeka w przysz\u0142o\u015bci i nas. A je\u015bli tylko tanie linie lotnicze nie zdro\u017cej\u0105, choroba ta mo\u017ce rozprzestrzeni\u0107 si\u0119 i do Polski znacznie przyspieszaj\u0105c plag\u0119 anglicyzm\u00f3w, nad kt\u00f3r\u0105 ju\u017c teraz larum podnosz\u0105 co poniekt\u00f3rzy pury\u015bci j\u0119zykowi. P\u00f3ki co jednak, nie ma si\u0119 co za\u0142amywa\u0107. Obok Ponglish istniej\u0105 tak\u017ce Czenglish, Franglais, czy Spanglish. Nie jeste\u015bmy sami!<\/p>\n \n